مريم جهانگيري
1296-1331
35 ساله
پروين شعر آذربايجان
اروميه
مریم جهانگیری (بیگلربیگی) به سال ۱۲۹۶ شمسی در ارومیه به دنیا آمد. پدرش حسین خان بیگلربیگی از خاندان افشارهای اورمی بود که در ادبیات و شاعری نیز دستی داشت و متخلص به «رهی» بود. مریم تحصیلات ابتدایی خود را که در آن زمان 6 سال به طول میانجامید به سال 1310 شمسی در دبستان دولتی اناث ارومیه به پایان رساند و پس از اتمام تحصیلات متوسطه، در اداره فرهنگ آن زمان مشغول به کار شده و در کودکستان شماره 3 به امر تعلیم و تربیت کودکان پرداخت. وی در 17 سالگی با یکی از خویشان خود ازدواج کرد که حاصل آن 4 فرزند بود، سپس از اداره فرهنگ به اداره کشاورزی منتقل شد.
فعالیتهای ادبی و فرهنگی
مریم در کودکی از ذوق لطیفی برخوردار بود و در محضر پدر ادیب خود تلمذ میکرد و در طول تحصیل مشغولیتش مطالعه مجلات و روزنامههایی مانند «علم و هنر» چاپ برلین و «حبل المتین» معروف بود که برای پدرش فرستاده میشد و اوقات فراغت خود را صرف تعلیم و تربیت دختران کارکنان و مستخدمین منزل پدری که استطاعت مالی لازم برای تحصیل نداشتند، میکرد.او به 2 زبان ترکی و فارسی شعر میسرود و به «فضولی» و «حیران خانم» از شاعران توانا و پرآوازه آذربایجان علاقه زیادی داشت. بعدها با شاعران دیگری مانند حافظ، سعدی و مولانا آشنا شد.لازم به توضیح است که بعد از مرگش برادرش علاءالدین تکش آثار نظم او را تحت عنوان «به یاد مریم» به سال ۱۳۳۴ شمسی در تهران به چاپ رساند. متاسفانه حجم زیادی از مقالات و یادداشتهای ادبی و خاطرات شیرین مریم با اشعار نغزش در اثر بیتوجهی از میان رفته است.برادر مریم با اشاره به سالهای جوانی و علاقه مریم به شعر و شاعری مینویسد: «ایام جوانی مریم به آرامی میگذشت و مریم در این موقع همواره در آرزوی این بود که تصورات خود را به قالب سخن موزون و منظوم درآورد، طولی نکشید در اثر تشویق پدر اشعار او ارزش پیدا کرده و در برخی از جراید از جمله (شاهین) چاپ تبریز و (کانون شعرا) چاپ تهران به طبع رسید (و همچنین در آن موقع بود که مریم (اپرای گلها) و نمایشنامههای (فرشتگان) و (سرباز میهن) را نوشت و سرودههایی را که تا آن وقت سابقه نداشت برای دوشیزگان به نظم آورد.»
وی همچنین با نوشتن مقالات و چاپ و انتشار آنها در روزنامههای عصر استبدادی مانند «ارومیه» خود را به عنوان شاعرهای آزاده مطرح کرد.مریم در شعرهایش به خوبی نشان میدهد که حتی با مسائل سیاسی جهان نیز به خوبی آشناست و نمونه بارز این ادعا شعر «یادی از مسلمانان» است که وی آن را به مناسبت جنگ اسرائیل با اعراب سروده است. جای بسی تقدیر و تحسین دارد که در آن شرایط زمانی چنین آزادانه با روح بزرگش آلام مسلمانان را بیان میکند. خواندن دو بیت اول این شعر زیبا خالی از لطف نیست:
کنون خواهد از نو مسیحای دیگر
ز اسلام مصلوب سازد یهودی
ز خون مسلمان به بیت المقدس
ز هر کوی جاری نموده است رودی
سرانجام
این شاعره توانمند آذربایجان در شهریور 1331 شمسی در بستر بیماری افتاده و به گفته برادرش در اثر تجویز نادرست دارو توسط پزشکان، بیماریش بدتر میشود و در روز هفتم شهریور ۱۳۳۱ شمسی در سن ۳5 سالگی چشم از جهان فرو میبندد.
لازم به ذکر است که قبر این شاعره هنرمند در صحن آرامگاه مرحوم آیت الله عرب باغی قرار دارد و بر روی سنگ قبرش شعری با این مطلع نقش بسته بود
مریم ای تازه گل باغ صفا
مریم ای بلبل گلزار صفا
مریم ای چشمه عرفان و ادب
ای درخشان گهر پاک نسب
نو گل باغ جوانی بودی
جامع فضل و معانی بودی
در کمالات جهانگیر شدی
تو چه دیدی ز جهان سیر شدی
رفتی و بر دل ما داغ زدی
داغ بر لاله هر باغ زدی
هفتمین روز مه شهریور
شد گل مریم زیبا پرپر
ولی متاسفانه با مسطح کردن محوطه آرامگاه، سنگ مزار مریم که اشعار زیبایی توسط آقای فخرایی سروده و بر سنگ مزار حک شده بود از میان رفته و تنها قطعه سنگ کوچکی که نام مریم جهانگیری بر روی آن نوشته شده، به جای آن قرار گرفته است.